Wstęp
Czy jednak, taka powstaje wątpliwość, introspekcja, ukazując nam pewne zjawisko psychiczne, może równocześnie ujawnić jego wychowawczy charakter? Otóż trzeba przede wszystkim zaznaczyć, iż zjawiska psychiczne dostępne introspekcji i wtedy mogą mieć wychowawcze znaczenie, kiedy jednostka nie zdaje sobie z tego sprawy. Niekiedy wprawdzie bywa tak, iż ktoś, mając pewne przeżycie, uświadamia sobie wyraźnie, iż ono go . jakoś przetwarza, zmienia. Dzieje się to przy pewnej kategorii tzw. przeżyć wychowawczych, o których już mówiliśmy. Niekiedy uświadomienie sobie, iż dane przeżycie miało wychowawcze znaczenie, przychodzi nie w czasie samego przeżycia, lecz później, podczas refleksji nad tym, co zaszło. Trzeba jednak skonstatować, iż przeżycia tego rodzaju nie są zjawiskiem częstym. Częstsze będą takie przeżycia psychiczne, z których wychowawczego znaczenia dany osobnik nie zdaje sobie sprawy. Nie istnieje prawdopodobnie żadna dostępna introspekcji cecha, która zjawiska psychiczne, uwikłane w procesie wychowawczym, wyodrębniałaby stale od zjawisk nie biorących w nim udziału.
Podobne strony: Badanie procesów wychowawczych i nie tylko.